a, een impulsaankoop, zo kun je het wel noemen’, zegt Teun van Hellenberg Hubar. Met een goede vriendin bracht hij een paar jaar geleden zijn vakantie door in Aguas Belas, een vissersdorpje aan de kust van Noordoost-Brazilië. ‘We zochten haar daar wonende broer op, die met zijn Braziliaanse vrouw het stadsleven van Rio de Janeiro was ontvlucht.’
       De in Amsterdam woonachtige coach en groepstrainer (53) viel subiet voor de omgeving, het klimaat, de vriendelijke bevolking en de aantrekkelijke prijzen van de er te koop staande huizen en percelen. Hubar: ‘Ik zag alleen maar voordelen en dacht: hier kan ik me geen buil aan vallen.’ Voor het geld dat in Amsterdam-Noord net genoeg is voor een tweekamerflat, werd hij in 2005 eigenaar van Porta do Vento, een twee verdiepingen hoog, zeven kamers tellend, licht, modern strandhuis van 300 m², waar betrekkelijk weinig aan opgeknapt hoefde te worden. In de achtertuin van het in totaal 1600 m² metende stuk grond liet hij een groot zwembad aanleggen.
       Sindsdien brengt hij al zijn vakanties in Porta do Vento door. ‘Als ik daar ben, voelt het of ik er woon en ook nog iets in Amsterdam heb, in plaats van omgekeerd’, vertelt Hubar. ‘Het is een paradijs. Het hele jaar door is het er overdag zo’n 30 graden en ’s nachts 24. Zelfs in het regenseizoen is het er heerlijk, want de buien vallen vooral ’s nachts of vroeg in de ochtend. Ik loop er zo het strand op voor een duik in zee, of om bij de vissers een visje voor de lunch te kopen, of ik zit met een caipirinha vanaf een strandtentje naar de kitesurfers te kijken.’
       Grenzend aan het iets grotere plaatsje Caponga ligt Aguas Belas op een uurtje rijden ten zuidoosten van Fortaleza, dat met ruim 2 miljoen inwoners de vierde stad van Brazilië is. In deze westers georiënteerde hoofdstad van de provincie Ceará is alles te koop en zijn de nodige medische voorzieningen voorhanden. Hoewel het economisch behoorlijk in de lift zit, is het noordoosten vooralsnog het armste deel van Brazilië. Toch is van echte armoede en criminaliteit waarmee veel mensen het land associëren, nauwelijks sprake.
       Vergeleken met de andere grote steden is Fortaleza relatief veilig. De diefstalcijfers zijn de laagste van alle Braziliaanse provincies. In de kuststrook met in totaal 300 kilometer aan zandstranden heerst een nog onbedorven en relaxte sfeer. De kosten van het dagelijks leven zijn laag en de overheid ziet erop toe dat werknemers verzekerd zijn van een minimumloon van 415 real per maand (circa € 166), een 13de en een 14de maand en een maandelijkse federale pensioenbijdrage.
       Met twaalf familieleden vierden Madelon Schaap (47) en Robert Verhoeve (52) afgelopen kerst en jaarwisseling in Lua Brisa (Maanwind), hun villa aan het Braziliaanse strand, eveneens in Aguas Belas. Nieuwsgierig geworden door de enthousiaste verhalen van hun vriend Hubar, reisden Schaap en Verhoeve op diens uitnodiging eind 2005 af naar het pittoreske vissersdorpje. ‘Een geweldige verrassing’, vertelt Verhoeve. ‘Ook wij werden op slag verliefd op dit vakantieoord. We zijn geen strandmensen, maar een huis direct aan het strand was een langgekoesterde droom.’ Zij oriënteerden zich wel meteen, maar keerden eerst terug naar Nederland om ‘afgekoeld’ en met beide benen op de grond alle voors en tegens van een tweede huis in Brazilië nog eens goed te overdenken.

Dit avontuur durfden de directeur-eigenaar van een communicatieadviesbureau en haar als zelfstandig managementconsultant gevestigde echtgenoot wel aan. Ze kochten de helft van een 3200 m² groot perceel en herbouwden de bungalow die erop stond — in dezelfde stijl. Het werden twee intensieve jaren van bellen, mailen en zo nu en dan heen en weer vliegen, maar het is helemaal geworden zoals ze het graag wilden. Schaap: ‘We hebben het herbouwd en ingericht — alles is daar gekocht — met het idee dat we hier ooit permanent kunnen wonen. Degelijk, volgens Europese maatstaven dus, en zo dat het makkelijk te onderhouden is.’
       Omdat grond, arbeid en materialen er naar verhouding goedkoop zijn, bouwden ze er, losstaand van het huis, meteen een gastenverblijf met vier slaapkamers bij. ‘Wij voelen ons een beetje de pioniers zoals mijn ouders waren toen ze dertig jaar geleden een huis in Zuid-Frankrijk lieten bouwen’, zegt Schaap. ‘Afgezien van het feit dat daar nu nauwelijks ruimte meer is, ligt een vergelijkbaar huis direct aan de Middellandse Zee financieel volstrekt buiten ons bereik. Ik schat dat een huis als het onze daar nu zo’n € 2 à 3 mln zou opbrengen.’ ‘Het tegengestelde seizoen is een ander voordeel’, vult Verhoeve aan, ‘En bovendien trekt het avontuur ons. Voor zekerheid ga je naar Frankrijk, maar vergeleken bij Brazilië vinden wij het daar nu saai. Anderen vinden het ook zo ver weg, maar die afstand zit vooral tussen de oren. Of je nu twaalf uur in de auto naar Zuid-Europa zit, of negen uur in het vliegtuig naar Brazilië. En een vliegticket is dan misschien duurder, maar eenmaal daar is het leven goedkoop.’
       Net als Hubar hadden Schaap en Verhoeve dit project niet zo voorspoedig kunnen volbrengen zonder de hulp van Peter Marsman, de in Ceará gevestigde broer van Hubars goede vriendin. Marsman spreekt vloeiend Braziliaans-Portugees en kent de lokale spelregels. Mede door zijn eigen ervaringen is hij goed ingevoerd in de complexiteit van en de problemen waarmee onroerendgoedtransacties in Brazilië gepaard kunnen gaan.
       Zo is het heel belangrijk je ervan te verzekeren dat degene die het onroerend goed te koop aanbiedt ook werkelijk de rechtmatige eigenaar(s) is, of er geen hypotheek-of belastingschulden op het perceel rusten die met de verkoop op de nieuwe eigenaar overgaan. Het hebben van een notariële akte van overdracht bewijst bijvoorbeeld niet dat iemand juridisch eigenaar is. Wie dat precies is — of zijn, want dat kunnen ook echtparen of meerdere familieleden zijn — moet grondig worden uitgezocht aan de hand van bij het kadaster geregistreerde aantekeningen op de oorspronkelijke eigendomspapieren. Daaruit zal ook moeten blijken of de mogelijk vereiste gemeentelijke (bouw)vergunningen en nodige afdrachten voor de sociale verzekeringen hebben plaatsgevonden.
       Voor een huis aan het strand moet een koper er bovendien rekening mee houden dat de eerste vijftig meter van de vloedlijn altijd eigendom zijn van het ministerie van zeevaart. Voor zover een perceel binnen die grens ligt, wordt de grond gepacht. Die pacht (er zijn verschillende vormen) moet wel door de eigenaar betaald zijn, anders kan de grond worden onteigend. Soms is de pacht afgekocht.
       Maar wat doe je als je ter plekke geen bekende hebt op wie je blind kunt vertrouwen en die op basis van een notariële volmacht de transacties voor je doet, de bouw begeleidt en andere zaken voor je waarneemt? Dan moet je op zoek naar een erkende makelaar die een goede reputatie heeft opgebouwd, zo staat in de praktijkrichtlijn ‘Het kopen van een huis in Brazilië’ die te vinden is op een van de websitepagina’s van makelaarskantoor Forte & Balance Imóveis Ltda in Fortaleza. ‘Ik heb een staf van vier advocaten die niets anders doen dan juridische haken en ogen boven water halen’, vertelt de Nederlandse directeur-eigenaar Vincent de Valk, die klanten uit de hele wereld bedient die een (tweede) huis of stuk grond in Ceará zoeken. Hij richt zich vooral op het gebied ten noorden van Fortaleza.

       Voor zijn werk als consultant-auditor voor duurzaamheidsprojecten in de jaren negentig kwam De Valk regelmatig in Brazilië en maakte hij kennis met de kuststreek van Ceará. Iedereen verklaarde hem voor gek toen hij er in 1998 voor zichzelf een vakantiehuis kocht. De Valk heeft nooit spijt gekregen, en verlegde zelfs allengs zijn werkterrein zowel inhoudelijk als fysiek van Nederland naar Ceará. Zijn kantoor begeleidt ook bouwprojecten en regelt desgewenst beheer en verhuur van tweede huizen.
       De Valk: ‘Er is inmiddels sprake van een volwassen markt. De waarde van onroerend goed is de afgelopen tien jaar enorm gestegen, maar desondanks geloof ik dat je hier nog steeds een waardevaste investering doet als je nu grond — met of zonder huis — koopt. Ik denk zelfs dat die in de komende vijf jaar nog wel driemaal hoger zal komen te liggen. Deze provincie is economisch “booming” en het hele land kreeg eind april de “investment grade”.’
       Standard & Poor’s verhoogde toen de kredietwaardigheid van Brazilië tot BBB-, zodat het nu behoort tot de groep van redelijk zekere landen voor buitenlandse investeringen.
       Het politieke klimaat in Brazilië is stabiel, er zijn geen problemen van religieuze aard en het gebied is niet kwetsbaar voor natuurrampen als aardbevingen en overstromingen. Ceará, vijf keer groter dan Nederland, is naar verluidt het beste kitesurfgebied ter wereld, je kunt er duiken, veilig zwemmen (geen haaien en de stroom staat altijd naar het strand toe), paardrijden, met een buggy de enorme zandduinen verkennen, of een tocht het binnenland in maken. Voor Brazilianen is Ceará dan ook inmiddels een heel populaire binnenlandse vakantiebestemming.

In tegenstelling tot de belangstelling van vooral Zuid-Europeanen, maar ook van Scandinaviërs en Engelsen voor een eigen huis neemt die van de Nederlanders niet toe, maar is wel stabiel. ‘Het grootste probleem is niet zozeer de afstand als wel de onbekendheid’, zegt De Valk. Vooral het imago speelt het Zuid-Amerikaanse land daarbij parten. ‘Brazilië roept bij de meeste mensen beelden van armoe in de sloppenwijken in Rio of São Paulo op, maar de sfeer in de provincie Ceará is volstrekt anders. Het aangename klimaat en de vriendelijke lokale bevolking zijn doorslaggevend. Bovendien is de natuur er prachtig — niet alleen aan de kust, maar ook in de bergen van het achterland. We weten dat de helft van de Nederlanders die hier eenmaal vakantie heeft gehouden, nog eens terugkomt. En diverse oudere mensen met een vakantiehuis vestigen zich hier op den duur zelfs permanent.’
       Voor zo’n € 480 per m² is het mogelijk om volgens Europese maatstaven te bouwen. De terreinprijzen variëren tussen de € 4 en € 40 per m² voor een perceel in de tweede lijn. Direct aan het strand in een enigszins ontwikkeld gebied met wat standtentjes en een redelijk tot goede infrastructuur beginnen ze bij € 40 per m², aldus De Valk. Onlangs liet Forte & Balance voor een Portugese klant in Guajiru op een terrein van 3965 m² een huis bouwen van 268 m² met een terras van 72 m² en een diensthuis van 80 m². De grond kostte € 158.000, de bouwkosten kwamen met € 400 per m² op ongeveer € 110.000. ‘Een vergelijkbaar terrein in Guajiru of Flecheiras kost nu € 60 per m²’, zegt De Valk, ‘en in een villawijk in de duinen direct achter het strand van Guajiru hebben we diverse terreinen vanaf 5000 m² te koop voor zo’n € 30.000 — € 6 per m² dus.’
       De meeste huizen zijn gelijkvloers of hebben hooguit een eerste etage. Behalve in de hoofdstad Fortaleza mag je in Ceará niet hoger dan vier verdiepingen ontwikkelen. Er is veel mogelijk, maar milieutoezicht is streng, net als bouwvoorschriften.
       Aangezien het ook voor de (buitenlandse) bezitters van tweede huizen heel gebruikelijk om permanent personeel in dienst te hebben, is of wordt op het terrein meestal ook een dienstwoning gebouwd. Zo hebben Verhoeve en Schaap het hele jaar door een huishoudster in dienst en heeft Hubar een tuinman, wiens zus de huishouding doet en kookt als hijzelf of anderen in Porta do Vento verblijven. ‘Nee daar hoef je je niet ongemakkelijk bij te voelen’, legt Hubar uit. ‘Van uitbuiting is al helemaal geen sprake. Je bent sowieso wettelijk verplicht het minimumloon te betalen, ze hoeven natuurlijk geen huur te betalen en omdat de vakantiehuizen niet het hele jaar bewoond worden, is het vergeleken met het werk dat bijvoorbeeld een metselaar voor hetzelfde geld moet doen fysiek geen zware baan.’ Het hele jaar door is zo het huis bewoond, de tuin wordt onderhouden en het huis lekker doorgelucht. Hubar schat dat hij inclusief het salaris voor de tuinman zo’n € 500 per maand aan vaste lasten kwijt is.
       Het gaat zowel Hubar als Schaap en Verhoeve in eerste instantie om het eigen plezier dat ze van hun strandhuis in Brazilië hebben, maar ze verhuren het ook. Liefst aan bekenden of vrienden van hen, zodat je via via toch enig idee hebt wat voor vlees je in de kuip hebt. Ze hebben zich aangesloten bij de website www.myhomeismycastle.com, een soort netwerk waartoe toegang alleen op uitnodiging mogelijk is. Deelnemers kunnen er met elkaar in contact komen om vakantiehuizen te (ver)huren of ruilen.
       Schaap: ‘Als je bang bent dat je je gaat vervelen, moet je er niet heen gaan, zeg ik altijd eerlijk tegen mensen die erover denken ons huis te gebruiken. Je zit hier niet in “the middle of nowhere”, maar van een zekere verstilling is — in ieder geval ’s avonds — wel sprake. Het is niet zo dat je hier na het eten nog even gaat flaneren.’ Canoa Quebrada is een van de meer toeristische stranden in de omgeving, waar ook een straatje met restaurantjes en souvenirwinkeltjes is, maar wij vinden die rust en eenvoud juist heerlijk.’ ¢